wait لطفا صبر کنید
صفحه اصلي  » تفسير » علوم قرآن » حفظ و ترجمه و قرائت
0.0 (0)

براي نخستين بار در چه قرني قرآن كريم به زبان فارسي ترجمه شد؟

زبان فارسي دومين زبان جهان اسلام و نخستين زباني است كه قرآن بدان ترجمه شده است. از شواهد و روايات تاريخي چنين برمي آيد كه پيشينيه ترجمه قرآن به زبان فارسي به زمان پيامبر اكرم(ص) باز مي گردد. اما نخستين ترجمه رسمي و كامل قرآن به زبان فارسي مربوط به قرن سوم يا چهارم هجري است. گرچه قبل از نگاشتن اين ترجمه رسمي ترجمه گونه هايي پراكنده و غير رسمي از برخي بخش هاي قرآن در ميان ايرانيان رواج داشته است. نخستين سند تاريخي مكتوب در اين رابطه نامه هاي پيامبر اكرم(ص) به زمامداران كشورهاي ديگر از جمله ايران است كه در آن سفيران و فرستادگان نبي اكرم(ص) آيات قرآن را ترجمه كرده اند.
دومين شاهد تاريخي، ترجمه سلمان فارسي از قرآن است. گرچه برخي ادعا كرده اند كه سلمان فارسي تمام قرآن را در زمان خلفا به فارسي برگردانده است ، اما بر اين مدعا دليلي ارائه نشده است. آنچه شهرت بيشتري دارد اين است كه سلمان سوره حمد را به در خواست ايرانيان به فارسي ترجمه كرد و آنان تا زماني كه زبانشان به عربي عادت نكرده بود ، در نماز اين ترجمه را مي خواندند. اما معلوم نيست اگر تلفظ عبارات عربي بر آنها دشوار بوده است چرا ترجمه همه نماز را از سلمان درخواست نكردند؟ بهرحال آنچه امروز از ترجمه سلمان باقي مانده ترجمه بسمله است؛ به اين عبارت: «به نام يزدان بخشاينده»[1]
به گفته برخي مورخان اشاراتي نيز در نگارش ها و آثار پيشينيان آمده است كه فارسي زبانان پيش از سده چهارم نيز به ترجمه قرآن پرداخته اند. به عنوان مثال شخصي به نام موسي بن سيار اسواري(متوفي 255ق) قرآن را به فارسي تفسير مي كرد.
اما چنانكه مشهور است نخستين ترجمه موجود و كامل قرآن به زبان فارسي در نيمه اول قرن چهارم هجري به دست گروهي از علماي ماوراءالنهر انجام گرفت. اين ترجمه«ترجمه تفسير طبري» يا «ترجمه رسمي» ناميده مي شود. اين ترجمه موثر ترين اثر بر ترجمه هاي قرآن به زبان فارسي است. بنابر قول مشهور بر پايه تفسير محمد بن جرير طبري در زمان پادشاهي منصور بن نوح ساماني(350-366ق) و به دستور وي در حدود سال 352 قمري به دست علما و فقهاي ماوراءالنهر در 7 جزء از عربي به فارسي برگردان شد.[2] اما برخي محققان معاصر آنرا ترجمه مستقل از قرآن مي دانند كه تفاوت بسياري با تفسير طبري دارد. اين اثر گرچه به عللي امروزه مهجور مانده است؛ اما برخي پژوهشگران معتقدند اين كتاب از نظر ساختار و واژگان ارزشي هم سنگ با شاهنامه فردوسي در ادب فارسي دارد.
 گروهي ديگر از ترجمه پژوهان نيز احتمال داده اند كه كهن ترين ترجمه كشف شده از قرآن كريم به زبان فارسي، ترجمه «قرآن قدس» است، كه به قرائن زبان شناسي و سبك شناسي زمان كتابت آن بين سالهاي 250-350 قمري است؛ يعني قبل از «ترجمه رسمي». اين ترجمه به گونه زبان سيستاني است كه ظاهرا با توجه به كاربردهاي آوايي ويژه آن متأثر از گونه بلوچي است.مترجم اين اثر ناشناخته است. اندكي از آغاز اين ترجمه(از ابتداي قرآن تا آيه 213 سوره بقره) و شماري از سوره هاي كوتاه پايان قرآن افتاده است.
هم چنين در واتيكان ترجمه اي فارسي از قرآن موجود است كه احتمالا كهن تر از ترجمه طبري است. برخي نيز ترجمه سور آبادي و تاج التراجم اسفرايني را همزمان يا قديمي تر از ترجمه طبري ناميده اند.[3]
بنابراين گرچه مشهور آن است كه كهن ترين ترجمه قرآن به زبان فارسي ترجمه تفسير طبري يا همان «ترجمه رسمي» است؛ اما به طور قطع و يقين نمي توان آنرا كهن ترين ترجمه به شمار آورد، احتمالاتي ديگر مانند ترجمه «قرآن قدس» و ترجمه موجود در واتيكان نيز مي توانند به عنوان كهن ترين ترجمه قرآن به زبان فارسي در نظر گرفته شوند.
پي نوشت:
[1] . تاريخ قرآن، محمود راميار، اميركبير، تهران، 1369، ص: 653؛ مناهل العرفان في علوم القرآن، محمد عبد العظيم الزرقانى‏، دار احياء التراث العربى‏، بي جا، بي تا، بي نا، ج‏2، ص: 56               
[2] . تاريخ قرآن، محمدهادي معرفت، سمت، تهران،1382، ص: 197
[3] . دائره المعارف قرآن كريم، مركز فرهنگ و معارف قرآن ،بوستان كتاب، قم، 1382،ج7،ص440-436

برچسب

ترجمه اولین فارسی قرآن مترجم
نخستین تفسیر طبری سلمان فارسی یوحنای دمشقی لاتین
پیتر جلیل

نظرات

كاربر گرامي سوالات خود را از بخش "ارسال سوال ديني " ارسال كنيد.
NotCache List Paramters: 6&0&0!Model&219 Name List:نمايش رندوم كتب - كل ++++++