wait لطفا صبر کنید
5.0 (6)

مقاتل و كتب مهم و معتبر درباره واقعه عاشورا

يكي از مطالبي كه پيرامون ذكر وقايع عاشورا و امام حسين عليه السلام بسيار مهم و اساسي است استفاده از منابع و اسناد معتبر و قديمي در اين زمينه است تا بدين وسيله بر اتقان و صحت آن وقايع اطمينان بيشتري حاصل شود. بدين منظور لازم است تا با برخي از اين كتب آشنا شويم كه در ذيل به بررسي برخي از مهمترين آنها خواهيم پرداخت:
مقاتل و كتب معتبر:
طبقات‌الكبرى
ابن سعد(168 – 230 ه )، طبقات‌الكبرى كتابى تاريخى و معتبر است كه در جلد هشتم خود با عنوان «ترجمه الامام الحسين عليه السلام و مقتله» به زندگانى حضرت امام حسين(ع )پرداخته است. بسيارى از پژوهشگران به اين منبع استناد مى‌كنند. نويسنده كتاب، ابو عبدالله محمدبن سعد منيع بصرى است و كه حدود صد و پنجاه سال پس از شهادت امام حسين(ع) آن را نوشته است. مى‌توان در اين كتاب به مواردى از جمله كودكى امام(ع)، احاديث پيامبر(ص) در شان امام(ع)، پيشگويى‌ها درباره شهادت او، رفتن به مكه و كوفه، رخدادهاى روز عاشورا، روانه كردن اسيران به كوفه و شام، دگرگونى‌هاى آفرينش پس از شهادت امام(ع) و قيام توابين و مراثى امام(ع) اشاره كرد.
انساب‌الاشراف
اين كتاب نوشته احمد بن يحيى بلاذرى(م 279) از بزرگان اهل سنت است كه در آن به شرح مفصلى از وقايع كربلا و امام حسين(ع) در روز عاشورا پرداخته شده است. اينكه امام(ع) در مكه و مدينه و در منازل ميان راه چه گفت و چه رفتارهايى از خود نشان داد، همه در كتاب «انساب‌الاشراف» ثبت شده است. اين كتاب از مهم‌ترين منابع تاريخى است كه بسيارى از وقايع عاشورا را نقل كرده است.
اخبار الطوال
اين كتاب نيز يكى از مهم‌ترين منابع تاريخ اسلام است كه دينورى، نويسنده آن پس از رسيدن به واقعه عاشورا، به شرح مفصلى از حوادث آن مى‌پردازد. از جمله مواردى كه در اين كتاب ذكر شده است مى‌توان به علل رفتن امام حسين(ع) به مكه، هجرت امام(ع) از مكه به كوفه، ورود امام(ع) به نينوا و ناخشنودى از اينكه در جنگ پيشى بگيرد، شدت يافتن تشنگى در لشگر امام(ع) و روانه كردن عباس(ع) براى تهيه آب، خطبه امام(ع) در شب عاشورا، شهادت على اكبر(ع) و ديگر ياران امام(ع)، تعداد زخم‌هاى امام(ع)، تعداد شهيدانى كه همراه امام(ع) بودند، تغييراتى كه در آفرينش پس از شهادت امام حسين(ع) رخ داد، فرستادن سر مبارك امام حسين(ع) به كوفه، سخن گفتن سر امام حسين(ع) و انتقام خدا از قاتلان امام در دنيا اشاره كرد. دينورى يكى از مورخان اهل سنت است كه در اواخر قرن سوم مى‌زيسته است.
تاريخ الرسل و الملوك:
ابوجعفر محمد بن جرير طبري (ه.م ۳۱۰ ) ، هرچند طبري كتابي مستقل در باب اين واقعه تأليف نكرده، ولي اخبار و گزارش هاي هشام كلبي را كه از دست اولترين مقاتل در اين زمينه است را در كتاب خود به نقل از وي آورده است.
امالي
محمد بن علي بن بابويه قمي متوفاي سال 381 ه ق معروف به شيخ صدوق (ره) ، به اين كتاب «مجالس» هم مي‏گويند و از منابع پيشين مقاتل است. امالي يا مجالس شيخ صدوق، شرح و بيان احاديث معتبري است كه شيخ صدوق در نيشابور و ري و ديگر نقاط در فواصل زماني طي 97 مجلس بر علما و فضلاي شيعه املا نموده است. شيخ در امالي خود آنجا كه از وقايع كربلا ياد نموده و مقاتل شهداي طف را شرح داده، مطالبي را نقل كرده كه همانها از مآخذ مهم مقاتل بعدي واقع، و بدون بحث و فحص بيشتر نقل شده است.
از آنجا كه شيخ صدوق، رئيس محدثان شيعه بوده و نقل او مستند و با تحقيق كامل در منابع و مآخذ انجام گرفته است، نقل او حتما اگر بدون سند هم باشد، نزد علماي بزرگ ما معتبر و مستند است.
ارشاد
شيخ مفيد، محمد بن محمد نعمان بغدادي، شاگرد شيخ صدوق، از مفاخر فقها و متكلمان و علماي نامي شيعه اماميه است. شيخ مفيد، كتابهاي ارزنده‏اي در علوم و فنون مختلف تاليف و تصنيف كرده است.
كتاب «الارشاد» او در تاريخ امامان معصوم نوشته شده و از زمان تاليف تاكنون از مآخذ و منابع معتبر شيعه اماميه در شناخت ائمه اطهار (ع) و زندگاني جمالي آن ذوات مقدس است.
شيخ مفيد در شرح حال حضرت امام حسين عليه‏السلام به تفصيل درباره‏ي وقايع عاشورا سخن گفته است. مقاتلي كه شيخ مفيد راجع به شهادت هر يك از امامان در اين كتاب آورده از اعتماد و اعتبار قابل توجهي برخوردار است.
روضه الواعظين
ابو علي محمد بن حسن بن علي نيشابوري معروف به فتال نيشابوري است. فتال مؤلف روضه الواعظين از استادان ابن شهر آشوب مازندراني متوفاي سال 588 ه ق. و از علماي اواسط سده ششم هجري است.
از آنجا كه مطالب كتاب روضه الواعظين نوشته دانشمندي بزرگ و محققي از علماي متقن ماست، لذا سند و مأخذ علماي بعدي واقع شده و آنان، اين كتاب را از مدارك معتبر در نقل مقتل دانسته‏اند.
احتجاج
ابومنصور احمد بن ابي‏طالب طبرسي از استادان ابن شهر آشوب مازندراني و متوفاي سال 570 هجري است.
كتاب احتجاج، چنان كه از نامش پيداست، درباره‏ي استدلالهاي الزام‏آور ائمه اطهار با مخالفان است، ولي هر جا از مقاتل آنها ياد كرده مأخذ علماي بعدي در كتابهاي مقاتل است.
نظر به اهميت و مؤلف بزرگوار آن، مقاتل احتجاج نيز از اعتبار خاصي برخوردار است.
لهوف:
رضي الدين ابوالقاسم علي بن موسي بن جعفر بن طاووس معروف به ابن طاووس، كتابي نوشته به نام «لهوف» اين كتاب، كتابي است تاريخي و روايي درباره قيام امام حسين(ع) و روايات كتاب بدون سند نوشته شده است. اين كتاب مورد اعتماد شيعه است و در قرن هفتم نوشته شده است شهيد آيت الله سيد محمد علي قاضي طباطبايي نويسنده كتاب «تحقيق در اول اربعين حضرت سيد الشهدا» در صفحه 7 كتابش گفته است كه لهوف نقلياتش بسيار مورد اعتماد است و درميان كتب مقاتل كتاب مقتلي به اندازه اعتبار و اعتماد آن نمي رسد و در اطمينان به آن كتاب، در رديف اول كتب معتبره مقاتل قرار گرفته است
مثيرالاحزان (برانگيزنده غمها)
اين كتاب از كتابهاي مشهور مقاتل است. كتاب تأليف شيخ نجم‏الدين جعفر بن محمد بن نما حلي استاد علامه حلي، و متوفي به سال 645 ه ق. است. نظر به اينكه مؤلف از فقها و علماي بزرگ ماست، مقتل او نيز از اعتبار خاصي برخوردار است.
كتاب به زبان عربي است كه زبان مادري مؤلف بوده، و نام كامل آن «مثيرالاحزان و منير سبل الاشجان» است؛ يعني برانگيزنده غمها و روشن‏كننده‏ي راه‏هاي اندوه‏ها.
بحار الانوار
علامه مجلسي در جلد 44 به بررسي واقعه عاشورا پرداخته و اين كتاب نيز از معتبر ترين كتب دراين زمينه است.
نفس المهموم:
اين كتاب از مشهورترين مقاتل متاخر موجود شيعه و تأليف محدث متتبع محقق حاج شيخ عباس قمي قدس سره است. محدث بزرگوار كتاب را در سال 1335 ه. ق. كه در جوار حضرت ثامن الائمه حضرت امام علي بن موسي الرضا عليه‏السلام مي‏زيسته تأليف نموده است.
و دهها كتاب ديگر(1)
پي نوشت
1. مقتل جامع سيد الشهدا، ج 1، ص 5

تاملي تاريخ رحلت پيامبر خدا رسول خدا
حضرت محمد تاريخ دقيق تحقيق
NotCache List Paramters: 4&371&5832!Model&179!RelateType&0 Name List:الگوي ليستي مرتبط ها - كل
كاربر گرامي سوالات خود را از بخش "ارسال سوال ديني " ارسال كنيد.
NotCache List Paramters: 6&0&0!Model&219 Name List:نمايش رندوم كتب - كل ++++++