wait لطفا صبر کنید
0.0 (0)

اكثر نمازهاي صبحم قضا مي شود. براي خواندن نماز صبح چه كنيم تا همت بلند شدن پيدا كنيم؟

قبل از هر چيز در خصوص اهميت نماز صبح بايد بگوييم كه رسول خدا صلّي الله عليه و آله فرمودند:« فَمَنْ صَلَّى الْمَغْرِبَ وَ الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ وَ صَلَاةَ الْغَدَاةِ فِي الْمَسْجِدِ فِي جَمَاعَةٍ فَكَأَنَّمَا أَحْيَا اللَّيْلَ كُلَّه‏»[1]؛ هر كسي كه نماز مغرب و عشا و نماز صبحش را در مسجد به صورت جماعت بخواند مانند آن است كه تمام شب را به شب زنده داري و عبادت گذرانده است»

خواندن نماز صبح آن هم در اول وقت، شايد از نمازهاي ديگر مشكل تر باشد؛ چرا كه دل كندن از رختخواب گرم و لذت خواب در ابتداي راه سخت است ولي نمازگزار مي تواند با كمي تمرين و ممارست از منافع سحر و صبح بهره مند گردد و از فيض نماز اول وقت نماز صبح بي نصيب نماند. امام صادق عليه السّلام مي فرمايد: «فَإِذَا صَلَّى الْعَبْدُ صَلَاةَ الصُّبْحِ مَعَ طُلُوعِ الْفَجْرِ أُثْبِتَتْ لَهُ مَرَّتَيْنِ تُثْبِتُهَا مَلَائِكَةُ اللَّيْلِ وَ مَلَائِكَةُ النَّهَار»[2]؛«پس هرگاه نمازگزار نماز صبح را با طلوع فجر به جاي آورد دو مرتبه براي او نوشته مي شود، هم فرشته صبح و هم فرشته شب مي نويسند (نماز صبح را فرشته روز و فرشته شب هر دو مشاهده مي كنند)».

بايد توجّه داشت سلب توفيق از نماز صبح معلول علّت هاي مختلفي مي باشد كه با بررسي اعمال و رفتار خود در طول شبانه روز، مي توان علّت اصلي آن را يافته و در رفع آن كوشش نمود.

برخي از عوامل سلب توفيق از نماز صبح شامل موارد ذيل مي باشد:

عدم برنامه ريزي؛
از مهم ترين عوامل مادي كه مانع از توفيق درك نماز صبح مي گردد فقدان برنامه ريزي و نظم در زندگي مي باشد مانند فقدان برنامه اي منظم براي خواب و يا ايجاد مشغله هاي پراكنده و فراتر از توانايي هاي خود كه نتيجه اي جز ايجاد خستگي مفرط ندارد. كسالت و تنبلي نيز اگر افزوده شود امر را تشديد مي كند.

پرخوري؛
علّتي ديگر براي خواب طولاني و سنگين پرخوري در شب مي باشد. حضرت عيسي (علي نبيّنا و آله و عليه السّلام) خطاب به بني اسرائيل فرمود:«اي بني اسرائيل ! خوردن خود را زياد نكنيد، زيرا هر كس بر خوردن خود بيفزايد، بر خوابيدن خود هم مي افزايد و هر كس كه بر خواب خود بيفزايد، از نماز كم مي گذارد (و در نتيجه) در زمره غافلان نوشته مي شود» [3].

غرق شدن در مسائل مادي و دنيوي؛
حضرت عيسي (علي نبيّنا و آله عليه السّلام) نقش دنيا زدگي را در بي حوصلگي افراد نسبت به عبادات اين چنين ترسيم مي نمايد كه: هم چنان كه بيمار بر غذاى لذيذ نگاه مي كند و به دليل شدت درد لذّت آن را نمى‏ چشد، هم چنان فرد دنيادار نيز همراه با عشق به مال نه لذّتى از عبادت مى ‏برد و نه شيرينى و حلاوتش را مى‏ چشد [4].

خوردن غذاهاي نامناسب در شب؛
خوردن غذاهاي نامناسب در شب نيز موجب ترك نماز صبح خواهد شد، برخي از غذاها به گونه اي مي باشند كه اعصاب و بدن را سست مي نمايند. لذا اگر شب ها از ماست، دوغ، كشك و مانند آن استفاده شود خواب بر انسان چيره شود؛ و يا خوردن غذاهاي چرب و سنگين موجب سنگيني خواب مي گردد و اين امور باعث مي شود انسان براي بيدار شدن از خواب دچار مشكل گردد.

كم معرفتي؛
يكي از مهم ترين عوامل معنوي كه موجب مي شود تا انسان نسبت به نماز صبح به سختي از خواب بيدار گردد، عدم معرفت و شناخت نسبت به خداوند متعال و الطاف وي مي باشد.
فرض كنيد اگر با يكي از مسئولين كه حل مشكل شما در دست اوست قراري گذاشته ايد. و يقين داريد كه وي در همان ساعت مقرر منتظر شما است. آيا واقعا شب به راحتي مي خوابيد و دير بر سر قرار حاضر شده و يا با كسلي با وي مواجه مي شويد؟
اگر انسان واقعا نسبت به الطاف الهي كم ترين معرفتي داشته باشيم و بداند كه كسي كه قرار است به هنگام نماز با وي صحبت كند هماني است كه ما را از نيستي به دنيا آورده و تمامي نعمت هاي خود را نيز بر ما ارزاني داشته تا به نهايت كمال و درجات بالاي بهشتي دست پيدا كند. او هماني است كه اختيار كمي و زيادي روزي ما را دارد؛ هماني است كه مرگ و زندگي ما در يد قدرت اوست و... با اين حال آيا نسبت به نماز با بي حالي برخورد خواهيم كرد و يا آن كه سر از پا نشناخته و با تمام وجود به اقامه نماز عاشقانه خواهيم پرداخت.

گناه؛
اعمال و رفتاري كه انسان در طي روز انجام مي دهد نقش بسيار مهمي در توفيق انسان نسبت به عبادات دارد يعني هر چه در طي روز كارهاي شايسته از انسان سر بزند توفيقات انسان نيز براي اعمال خوب ديگر بيش تر فراهم مي شود و هر چه به گناه آلوده شود توفيق اعمال خوب از وي سلب مي گردد؛ لذا بايد نسبت به اين مساله بسيار حساس بود تا به واسطه گناه درك لذت سحرخيزي را از دست نداد.
بعضي از گناهان كه معمولا دامنگير جوانان از جمله دانشجويان مي باشد از قرار ذيل است:
- ديدن صحنه ها و تصاوير غير اخلاقي از طريق اينترنت، ماهواره، تلفن همراه و...
- چشم چراني
- برقراري روابط نامشروع با جنس مخالف
- استفاده از غذاهايي كه حلال نيستند.
- استفاده از غذاهايي كه پاك نيستند.
- دروغ گفتن
- استهزاء و تحقير ديگران
- ايجاد مزاحمت و آزار همكلاسي ها و يا هم خوابگاهي ها
3- ضعف اراده: سحرخيزي اراده و عزم مي خواهد. دوست داشتن تنها كافي نيست، بايد با تصميم جدي خوابيد. ضعف اراده از مهم ترين عوامل محروم ماندن از سحرخيزي مي باشد. بايد با اين ضعف و سستي اراده مبارزه كرد. امام علي (ع )مي فرمايند:«ضادوا التواني بالعزم»[5]؛« به وسيله عزم، با سستي مبارزه كنيد».

با توجه به آن چه گفته شد راهكارهاي حل اين مشكل در هفت محور قابل ارائه مي باشد:

اول: فعاليت هاي روزانه
1- تنظيم برنامه اي منسجم و منظم جهت جلوگيري از خستگي مفرط
2- انتقال فعّاليّت هاي شبانه به بعد از نماز صبح چرا كه كه معمولا اين گونه فعّاليّت ها تا پاسي از شب به طول مي انجامد و باعث خواب ماندن از نماز صبح مي شود امّا با انتقال اين فعّاليّت ها به بعد از نماز صبح علاوه بر از دست ندادن نماز، بازدهي بيش تري نيز نسبت به فعّاليّت هاي خود كسب مي نماييم.
3- از سيستم مراقبه، مشارطه، محاسبه استفاده كنيد، يعني با خود شرط نماييد كه گناهي انجام ندهيد سپس در طول روز مراقب اعمال خويش باشيد (چه در زمان حضور در كلاس و كتابخانه و خوابگاه و... ) و شب هنگام محاسبه كنيد تا ببينيد تقوي را رعايت نموده ايد و در طول روز آيا گناهي مرتكب شده ايد و در صورتي كه تقوي را رعايت ننموده ايد توبه نموده و با خود شرطي را بگذاريد تا ديگر مرتكب آن گناه نشويد.
4- تماشاى صحنه و فيلم هاى مبتذل و آلوده به گناه و همين طور رفتن به محيط هاى نامناسب را ترك نماييد.
5- از گفتگو با جنس مخالف، نگاه كردن به آن ها، خنديدن در منظر نامحرم جدا خودداري كنيد.
6- از آن جا كه ممكن است ارتكاب برخي از گناهان به دليل عدم اطلاع از آن ها باشد، لذا جهت فراگيري واجبات و محرمات ديني مطالعه بيش تري نموده و به كتاب هاي ذيل مراجعه فرماييد:
- مطالعه رساله عمليه مرجع تقليد خود
- پرسش و پاسخ دانشجويي شماره 18 (احكام نگاه و پوشش )
- كتاب واجبات و محرمات در شرع اسلام / آيت الله مشكيني / دفتر نشر الهادي / 1378 ش
- گناهان كبيره شهيد دستغيب (ره)

دوم: خوراك شبانه
در خصوص خوراك شبانه نكات زير را رعايت فرماييد:
1- شام را در ابتداي شب بخوريد زيرا هر چه وقت خوردن شام به اول شب نزديك تر بوده و با وقت خواب فاصله داشته باشد هم خواب راحت تري خواهيد داشت و هم براي نماز صبح با مشكل كم تري مواجه خواهيد شد.
2- بلافاصله قبل از خواب چيزي نخوريد:
اگر در فاصله ي زماني كم تر از دو ساعت به خوابيدن، چيزي بخوريد و بعد به رختخواب برويد بدن شما درگير هضم غذا خواهد بود و اين امر مي تواند در خواب شما اختلال ايجاد كند و يا اصلا زمان به خواب رفتنتان را طولاني كند.
3- سعي كنيد زود بخوابيد، زيرا تحقيقات نشان داده است كه خواب يك سوم ابتداي شب كامل تر و با آرامش تر مي باشد و لذا خستگي را از تن انسان، بهتر خارج مي كند.
4- پر خوري نكنيد: بايد از افراط و تفريط در خوردن پرهيز شود. كم خوري غير از نخوردن يا بد خوردن است. ميزان كم خوري را رسول اكرم (ص) چنين مي فرمايند: كُلْ وَ أَنْتَ تَشْتَهِي وَ أَمْسِكْ وَ أَنْتَ تَشْتَهِي در حالي كه اشتها داري، بخور و در حالي كه (هنوز) اشتها داري، از خوردن دست بكش[6].
5- غذاي مناسبي ميل نماييد: كيفيت غذا جوري باشد كه اعصاب و بدن سست نشود. شب ها از ماست، دوغ، كشك و مانند آن استفاده نشود يا در كنار آن ها چند دانه خرما يا كشمش يا مويز و مانند آن تناول شود. هر كس بايد با توجه به مزاج خود، برنامه غذايي مناسبي براي خود داشته باشد. دقت كنيد چه غذاهايي قوّت مي بخشد، چه غذاهايي سستي و نسبت به چه غذاهايي حساسيت داريد. مثلا خرما براي بعضي مزاج ها سازگار نيست، زيرا موجب جوش صورت و دمل مي شود.
6- از خوردن مال حرام پرهيز نماييد.

سوم: چگونگي خواب و استراحت براي بيدار شدن در سحر
تنظيم چرخه خواب نقش مؤثّرى در عملكرد كار روزانه انسان و به موقع بيدار شدن دارد. معمولا دو نوع چرخه خواب وجود دارد. يك نوع چرخه خواب بدين صورت است كه افراد تا ديرهنگام بيدار هستند در عوض صبح ها دير از خواب بيدار مى شوند و بخشى از روز را نيز خواب هستند. نوع ديگر افرادى هستند كه شب ها زود مى خوابند و صبح نيز زود از خواب بيدار مى شوند. افرادى هم هستند كه چرخه خواب منظمى ندارند و دائما وقت خواب و بيدارى آنها متغير است. گاهى زود مى خوابند و دير هم بلند مى شوند و يا بالعكس. اين افراد معمولا دچار اختلال خواب هستند يا به تدريج دچار اختلال خواب مى شوند. گرچه دو نوع اوّل موجب اختلال خواب نمى شود، اما آن چه با فرهنگ دينى ما سازگارتر و مناسب تر است اين است كه ما كارهاى خودمان را به گونه اى تنظيم كنيم كه شب ها زودتر بخوابيم و صبح ها نيز حداقل يك ساعت مانده به طلوع آفتاب بيدار شويم. اگر بتوانيم قبل از اذان صبح بيدار شويم خيلى مطلوب تر است. در هر حال خواب به اندازه و كافى براى ترميم انرژى هاى از دست رفته و آمادگى براى فعّاليّت هاى مجدّد روز بعد ضرورى است و راهى وجود ندارد جز تنظيم يك برنامه دقيق. بنابراين راه كارهاي ذيل را رعايت فرماييد:
1- زود بخوابيد: به گونه اي برنامه ريزي نماييد كه حداكثر تا ساعت ده شب در رختخواب خود باشيد.
2- خواب قيلوله و قبل از ظهر - كه استحباب شرعي هم دارد - ترك نشود. اين خواب مختصر، ولي بسيار مفيد است. اگر قبل از ظهر ميسر نيست با فاصله اي بعد از ناهار انجام گيرد. اگر اصلا خواب روز ميسر نيست، حداقل بايد دقايقي دراز كشيد.
پيامبر گرامي اسلام فرمود: از خوردن غذاى سحر براى روزه‏ ى روز كمك بگيريد و از خواب قيلوله براى بيدارى يارى بخواهيد[7].
3- محل استراحت خود را طورى طراحى و انتخاب كنيد كه مُشرف به پنجره و فضاى باز باشد تا تغييرات جوّى (رنگ آسمان و تغييرات نور هوا) براى شما ملموس باشد.
4- اگر اطرافيان شما دير مى‏ خوابند، شما سعى كنيد محل خواب خود را در جايى كه سر و صداى كم ترى دارد و مزاحمتى براى شما نيست انتخاب كنيد و هر چه قدر زودتر بخوابيد و هر چه خواب شما با آسودگى و در محيطى آرام صورت گيرد، بالطّبع برخاستن شما براى كارهاى صبح، بهتر و مقدورتر خواهد شد. يكى از عللى كه سبب خواب ماندن در صبح‏ ها مى‏ شود اين است كه روح و جسم انسان از لحاظ كمى و كيفى استراحت كافى برخوردار نيست. حداقل 6 ساعت خواب براى يك انسان مورد نياز است در اين مدّت زمان بدن بايد طورى به خواب برود كه استراحت عميق احساس شود. اگر انسان بعد از اين نوع استراحت، خودانگيز از خواب بيدار شد اين نشانگر خواب و استراحت به ميزان مطلوب است.
5- محيط خوابتان را براي بيدار شدن مساعد كنيد:
جايي كه در آن مي خوابيد و صبح قرار است در آن بيدار شويد خودش مي تواند يك عامل براي سحر خيزي باشد.هر چند اين عامل در افراد مختلف متغير است امّا مثلا داشتن يك اتاق خواب منظم و مرتب و تميز مي تواند بسيار در سحرخيز بودن شما مؤثّر باشد و نظم اين اتاق سبب شود كه شما احساس كنيد، سر زماني كه با خود قرار گذاشته ايد بايد از خواب بيدار شويد.
6- به اندازه كافي بخوابيد: اين يكي از عوامل اصلي است كه سبب مي شود افراد با زود از خواب بيدار شدن مشكل داشته باشند، در اصل داشتن خواب كافي، زود بيدار شدن از خواب را چندين بار آسان تر مي كند.
7- بر تمرين دادن بدن اصرار داشته باشيد: سعي كنيد هميشه راس يك ساعت خاص از خواب بيدار شويد بيدار شدن از خواب در يك ساعت خاص مي تواند سبب ايجاد عادت براي بيداري در آن ساعت در بدن شود و فراموش نكنيد سحرخيزي تنها يك عادت است.
8- به بدن خود گوش دهيد: بدن شما خيلي خوب مي تواند احتياجاتش را به شما اطلاع دهد، اگر هنگامي كه صبح از خواب بيدار مي شويد هنوز احساس خستگي مي كنيد سعي كنيد شب ها زودتر به رختخواب برويد بدن شما كم كم يك الگوي معين براي خوابيدن و بيدار شدن پيدا مي كند و كاملا بر آن منطبق خواهد بود.
9- آداب خواب را رعايت كنيد، از جمله: وضو گرفتن، خواندن سوره هاي توحيد و معوذتين، ذكر صلوات و تسبيحات اربعه و تسبيح حضرت زهرا (سلام الله عليها)، آية الكرسي، به خصوص خواندن آيه ي آخر سوره ي كهف و نيز توسل به امام زمان براي محروم نماندن از فيض نماز اوّل وقت و... از جمله اموري است كه خواب مؤمن را همراه با هدف و انگيزه مي كند و اين توجّه و هدفمندي در بيداري صبح تأثيرگذار خواهد بود. البته اگر بجا آوردن همه ي آداب خواب برايتان سخت است، به هر ميزان كه مقدورتان مي باشد انجام دهيد.

چهارم: براي بيدار شدن
براي بيدار شدن مي توانيد از ساعت استفاده كنيد. اگر زنگ ساعت شما را بيدار نمي كند بهتر است تا مدّتي كه خود عادت به بيدار شدن كنيد، به يكي از نزديكان سفارش كنيد كه شما را در ساعت مقرر بيدار كند.

پنجم: به هنگام بيدار شدن
به هنگام بيدار شدن ممكن است كسلي تمام وجود انسان را فرا گرفته باشد، لذا براي رفع اين كسلي و خواب آلودگي مي توانيد كارهاي زير را انجام دهيد:
1- در رختخواب به خودتان براي بيدار شدن دروغ نگوييد:
هميشه سعي كنيد بلافاصله بعد از بيدار شدن رختخواب خودتان را ترك كنيد، اين كه مثلا 10 يا 20 دقيقه ي ديگر از جايم بلند خواهم شد در حالي كه بيدار شده ايد اصلا به شما كمكي نخواهد كرد و هر چه بيش تر در زماني كه بيدار شده ايد در رختخواب بمانيد بدنتان تمايلش براي بازگشت به خواب عميق بيش تر مي شود.
2- بعد از بيدار شدن به پاس اين نعمت سجده شكر به جاي آوريد.
3- پس از بيدار شدن سپس مسواك بزنيد.
در روايات آمده پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله هر شب سه بار مسواك مى ‏كرد: يك بار پيش از خواب، يك بار وقتى از خواب براى نماز شب برمى‏ خاست، و يك بار پيش از آن كه براى نماز صبح از خانه بيرون رود[8].
4- مي توانيد يك دوش آب سرد بگيريد
5- مقداري نوشيدني مانند چاي و آب و يا ميوه ميل كنيد
6- به فضاي باز رفته و نفس عميق بكشيد و 15 ثانيه نگه داريد
7- انگيزه خود را براي بيدار شدن افزايش دهيد مثلاً اگر به خوردن چيزى علاقه داريد، آن را براى صبح بگذاريد و يا اگر دوستى داريد با او قرار بگذاريد كه يكديگر را بيدار كنيد.

ششم: محيط زندگي و تحصيل
بايد توجّه داشت كه بسياري از عوامل سلب توفيق از نماز صبح ممكن است برخاسته از شرايط زندگي، دوستان، محيط دانشگاه و جوّ حاكم بر آن باشد كه مي تواند در وضعيت روحي افراد تأثير گذار باشد. بنابراين:
اولا: سعي كنيد در محيط دانشگاه و زندگي خود با افرادي كه بيش تر اهل معنويت، نماز و دعا و با نشاط هستند معاشرت داشته باشيد و از گعده هاي دوستانه كه توأم با گناه و رفتارهاي غيراخلاقي است اجتناب كنيد.
ثانيا: تا آن جا كه ممكن است در فضاهاي معنوي هم چون مساجد نمازهاي مستحبي را به جا بياوريد. چرا كه فضاهايي كه معنوي باشند، ناخودآگاه انسان را تحت تأثير قرار مي‏ دهند و به طور غير مستقيم، بدون حساسيت فرد، سبب تأثير گذاري مي ‏شوند.

هفتم: بالا بردن انگيزه و اشتياق به نماز
وقتى بدانيم نماز به معناى ارتباط و سخن گفتن مستقيم با خداوند بزرگ است و اين بالاترين توفيقى است كه يك انسان مى تواند از آن برخوردار باشد، سعى مى كند همواره خود را آماده سازد.
قرآن كريم مى فرمايد:«...وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالاَْخِرَةِ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَهُمْ عَلَى صَلاَتِهِمْ يُحَافِظُونَ» [9]؛«... آن ها كه به آخرت ايمان دارند به آن (قرآن) ايمان مى‌آورند و مراقب نمازهاى خويش مى باشند.»
در اين باره نكات ذيل را رعايت فرماييد:
1- كتاب هايى درباره اهميت و ارزش نماز مطالعه كنيد، تا شناخت شما در مورد نماز بيش تر شود.
2- بدانيد به هر اندازه كه كارهاي خوب در اين دنيا خود را سخت نشان دهد در آخرت پاداش آن به همان اندازه بيش تر خواهد بود كما اين كه امام باقر عليه السّلام فرموده اند: كار نيك و عمل خير به همان نسبتى كه در قيامت سنگين و موجب سنگينى ميزان انسان مى‏ شود براى مردم دنيا سنگين و دشوار است. و كار زشت بر اهل دنيا خفيف و سبك است (زود انجام مي دهند) هم چنان كه در آن جهان خفيف و موجب سبكى ميزان اعمال مى‏ شود [10].
3- اين نكته را بايد توجّه داشته باشيد كه عمر گذرا مي باشد و فرصت ها به سرعت از دست مي رود و بهترين فرصت براي خود سازي و رسيدن به كمال همين دوران جواني مي باشد.
4- سيره چهارده معصوم، اولياء دين و علما ديني و حالات آن ها را به هنگام برپايي نماز مطالعه نماييد و به دنبال اين نكته باشيد كه چه انگيزه اي موجب مي شد تا آن ها با چنين شور و حالي به نماز بپردازند.

پي نوشت :
[1] - أمالي الصدوق، ص 329
[2] - ثواب الأعمال و عقاب الأعمال‏، نويسنده شيخ صدوق‏، ناشر دار الرضى‏، قم‏، 1406 ق‏، اول‏، ص 36
[3] - ورام ابن ابى فراس‏، مجموعة ورام( تنبيه الخواطر)، مكتبه فقيه‏، قم‏، اول‏، ج‏1، ص 47
[4] - حسن بن شعبه حرّانى‏، تحف العقول، بهراد جعفرى‏، اسلاميه‏، تهران‏، 1380 ش‏، اول‏، ص 483
[5] - عبد الواحد تميمى آمدى‏، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم‏، دفتر تبليغات‏، قم‏، 1366 ش‏،اول‏، ص 476
[6] - بحار الأنوار، ج‏59، ص 290
[7] - شيخ حسن ديلمى‏، إرشاد القلوب إلى الصواب‏، شريف رضى‏، قم‏، 1412 ق‏، اول‏، ج‏1، ص 91
[8] - علامه طباطبائى، سنن النبى صلى الله عليه و آله، محمد هادى فقهى، كتاب فروشى اسلاميه‏، تهران‏، 1378 ش‏،هفتم‏، ج‏1، ص 221
[9] - انعام (6)، آيه 92
[10] - بحار الانوار-ترجمه جلد 67 و 68، ج‏2، ص 225
كتاب پرسش ها و پاسخ هاي نماز، سيد حسن موسوي (مركز تخصصي نماز)

نماز وسواس وسوسه شيطان هواي نفس
رساله مرجع تقليد ائمه حضور قلب
نافله عبادي
NotCache List Paramters: 34&807&14902!Model&179!RelateType&0 Name List:الگوي ليستي مرتبط ها - كل
كاربر گرامي سوالات خود را از بخش "ارسال سوال ديني " ارسال كنيد.
NotCache List Paramters: 6&0&0!Model&219 Name List:نمايش رندوم كتب - كل ++++++