wait لطفا صبر کنید
0.0 (1)

با وجود معرفي حضرت علي(ع) توسط پيامبر(ص) در جاهاي متعدد و خصوصاً حديث متواتر غدير، چرا مسلمانان حضرت علي عليه السلام را كنار زدند؟

1- نبي مكرم اسلام حضرت محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بارها علي ـ عليه السلام ـ را به عنوان جانشين براي مسلمانان معرفي كردند مهم ترين و آخرين آن ها در غدير خم مي باشد. اما عمده مسلمانان به اين سفارشات توجهي نكردند و عده اي در مدينه در سقيفه بني ساعده جمع شده ابوبكر را به عنوان جانشين آن حضرت برگزيدند!
بدون شك عوامل متعددي سبب شد مسلمانان حاضر در سقيفه توجه چنداني به سفارشات پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نداشته باشند. اما به نظر مي رسد تعصبات قبيله اي و حسادت و كينه از علي ـ عليه السلام ـ از مهم ترين عواملي هستند كه سبب كنار گذاشتن علي ـ عليه السلام ـ شدند.

2- علاوه بر اين به دو نكته نيز بايد توجه داشت كه اولا انتخاب ابوبكر كاملا شتاب زده و با سرعت انجام شد. ثانيا اين اولين بار نبود كه مسلمانان از دستور پيامبر سرپيچي مي كردند. زيرا مسلمانان بارها با دستورات صريح پيامبر مخالفت كردند كه ما در اينجا تنها به ذكر چند نمونه به صورت گذرا بسنده مي كنيم.
1. در جنگ احد پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ 50 را نفر مأمور كرد بالاي تپه اي كه پشت سر مسلمانان قرار داشت مستقر شوند تا دشمن نتواند از پشت، به مسلمانان ضربه بزند حتي پيامبر به آن ها دستور داده بود اگر دشمن بر ما غلبه كرد به ياري ما نياييد (1). اما پس از شكست اوليه مشركان، تيراندازان همگي گفتند: غنيمت، غنيمت، عبدالله بن جبير فرمانده آن ها گفت: مگر به ياد نداريد كه پيامبر چه گفت؟ اما آن ها گوش ندادند و رفتند (2).
2. سرپيچي از دستورات پيامبر در صلح حديبيه كه بيشترين اعتراض توسط عمر صورت گرفت (3).
3. عدم توجه به سخن پيامبر در جنگ احزاب. ابن هشام مي نويسد: «دشمن شبي در تب و تاب ترك مدينه بود رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ از اصحابش خواست تا يك نفر برخيزد و ببيند دشمن چه مي كند. حذيفه مي گويد: كسي برنخاست تا اين كه حضرت مرا به نام صدا زد» (4).
4. تخلف از سپاه اسامه، عليرغم دستورات موكد پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ (5)
5. مخالفت با پيامبر در تقسيم غنائم جنگ حنين (6).
و موارد بسيار ديگري كه به جهت اختصار به آن ها اشاره نمي شود.

3- توضيح بيشتر
الف) تعصبات قبيله اي:
بدون شك جامعه عربستان جامعه اي قبيله اي بود. جامعه اي كه افراد آن سخت پايبند مسائل قبيله اي بودند در اين زمينه تعصب خاصي داشتند پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در طول دوره 23 ساله رسالت خويش با تعصبات بي جاي قبيلگي مبارزه كرد اما به طور كامل نتوانست اين تعصبات را از بين ببرد. بدون شك ارزش هاي قومي و قبيله اي در سقيفه بار ديگر زنده شد. سخنان حاضران در آن جلسه گوياي همين مطلب است. ابوبكر وقتي به ايراد سخن پرداخت چنين گفت: «ما مهاجرين، اولين كساني بوديم كه اسلام را پذيرفتيم. و ديگر مردم در اين قضيه بعد از ما بودند. ما عشيره رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ هستيم و با اين وجود ما معتدل ترين اعراب از جهت نسب هستيم...»(7) و عمر در جواب انصار گفت: عرب به شما اجازه نمي دهد شما بر گردن آن ها سوار شويد در حالي كه پيامبر از شما نيست و حق از آن ماست (8). يكي از ارزش هاي قبيله اي كه سبب انتخاب ابوبكر شد «ريش سفيدي» و كهولت سن وي بوده است. ريش سفيدي در كنار ساير عوامل در درجه اي از اعتبار قرار داشت كه سبب شد سفارشات پيامبر ناديده گرفته شود.
عمر به ابن عباس گفت: «از ولايت علي روي گردان نشدند مگر آن كه از كمي سن او ترسيدند»(9)
و ابو عبيده جراح در پاسخ اعتراض علي ـ عليه السلام ـ گفت: «تو هنوز جواني و مردم ريش سفيد قوم را برگزيدند. البته اگر صبر كني و عمري از تو سپري شود با توجه به فضائلي كه داري و داماد پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ هستي آن گاه تو را انتخاب خواهند كرد.»(10)
ب) بغض و كينه و حسادت نسبت به علي ـ عليه السلام ـ
بدون شك حسادت و كينه اي كه نسبت به علي ـ عليه السلام ـ و بني هاشم در دل قريش و بعضي قبايل ديگر بود، يكي از علل اصلي عدم توجه به سفارشات پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ محسوب مي شود: در گفتگويي كه بين عمر و ابن عباس صورت گرفته مي توان به خوبي اين امر را مشاهده كرد. عمر از ابن عباس مي پرسد: چرا علي ـ عليه السلام ـ به ما ملحق نشد و همكاري نكرد؟ چرا قريش از خاندان شما جانبداري نكرد در حالي كه پدرت عم پيامبر و تو خود پسر عم او هستي؟ ابن عباس گفت: نمي دانم، عمر گفت: ولي من مي دانم و از دليل آن آگاهم زيرا قريش مايل نيستند كه اجازه دهند نبوت و خلافت در خاندان شما جمع شود براي اين كه به اين وسيله احساس غرور و شادماني خواهيد كرد (11).
در يك مورد عثمان به علي ـ عليه السلام ـ كينه هاي قريش را متذكر شد. و گفت: «گناه من چيست كه قريش تو را به جهت اين كه 70 نفر از آنان را كشتي دوست ندارد.» (12)
حسكاني روايتي از علي ـ عليه السلام ـ نقل كرده كه در اين روايت حضرت به عمار مي فرمايد: «مصداق آيه (أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللّهُ مِن فَضْلِهِ (13)؛ بلكه به مردم براي آن چه خدا از فضل خويش به آنان عطا كرده رشك مي ورزند)، ما هستيم»(14).
عبدالفتاح عبدالمقصود نيز در اين رابطه مي نويسد: «قريش اگر امروز سروري را براي علي ـ عليه السلام ـ كه برترين مردان خود بود نپذيرفت، ديروز هم براي برترين خلق برگزيده جهان نمي پذيرفت، منشأ آن همان سينه هاي پركينه است(15).
از ديگر عواملي كه بغض و كينه نسبت به آن حضرت را تشديد مي كرد شخصيت، ويژگي ها و سوابقي بود كه افراد حاضر در سقيفه از علي ـ عليه السلام ـ در ذهن داشتند. عدالتي كه از علي ـ عليه السلام ـ سراغ داشتند، براي بسياري از افراد قابل تحمل نبود. به عنوان نمونه حضرت علي ـ عليه السلام ـ در سال 10 هجري از طرف پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مأمور شد به يمن برود..... هنگامي كه علي ـ عليه السلام ـ از يمن به مكه باز مي گشت تا با رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و مسلمانان در مراسم حج شركت كند، آن حضرت از همراهيان خويش جدا شد و براي ديدار رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ جلوتر از آن ها به مكه آمد. مردي را به جاي خود بر آن ها امير ساخت. آن مرد نيز پس از رفتن علي ـ عليه السلام ـ حلّه ها يي را كه از نجران آورده بودند، ميان همراهان خود تقسيم كرد. چون به نزديكي مكه رسيدند علي ـ عليه السلام ـ براي ديدار آن ها از مكه بيرون آمد. و مشاهده كرد كه حله ها را پوشيده اند. به شدت ناراحت شد و به جانشين خويش اعتراض كرد و دستور داد حلّه ها را بيرون آورند و در بارها گذاشت.
اين جريان سبب شد كه لشكر علي ـ عليه السلام ـ به رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ شكايت كنند... رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: اي مردم از علي شكايت نكنيد او در راه خدا سخت تر از آن است كه كسي بتواند از او شكايت كند(16). حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ فرمود: «علت اين كه علي ـ عليه السلام ـ را از حقش محروم و خلافت را از وي دور ساختند ترس آنان از شدت و سختي اش در راه حق و قدرت شمشير و بي پروايي او در راه خدا بود.» (17)

ج) بيعت عجولانه
به اين نكته نيز بايد توجه داشت كه انتخاب ابوبكر در سقيفه با عجله و شتابزدگي خاصي انجام شد. عمر مي گويد: انتخاب ابوبكر امري عجولانه بود ولي خداوند شر آن را حفظ كرد.(18)
سپس گفت: از اين پس هر كس بدون مشورت مسلمين با كسي بيعت كند چنين بيعتي پذيرفته نيست و هر كسي اين گونه رفتار كند بايد كشته شود (19). مورخان نوشته اند هنوز اهل بيت ـ عليهم السلام ـ از غسل بدن پيامبر فارغ نشده بودند كه علي و عباس سر و صداي مردمي را در مسجد شنيدند كه درحال بيعت با ابوبكر بودند (20).

نتيجه گيري
هر چند علي ـ عليه السلام ـ از طرف پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بارها به عنوان جانشين خويش نام برده بود اما عواملي چون تعصبات قبيلگي، حسادت و بغض و كينه، شخصيتِ عدالت محور علي ـ عليه السلام ـ موجب شدند تا فرد ديگري توسط مسلمانان برگزيده شود. و البته اين نيز اولين بار نبود كه مسلمانان دستورات پيامبر(ص) را ناديده مي گرفتند.

پي نوشت ها:
(1) محمد بن جرير طبري، تاريخ الطبري، ترجمه ابوالقاسم پاينده، تهران، اساطير، 1362، ج3، ص1020.
(2) همان.
(3) همان، ص1122.
(4) ابن هشام، سيرت رسول الله، ترجمه رفيع الدين اسحاق بن محمد همداني، تهران، خوارزمي، 1360، ج2، ص747.
(5) احمد بن علي مقريزي، امتاع الاسماع، بيروت، دارالكتب العلميه، 1420، ج14، ص517.
(6) محمد بن احمد ذهبي، تاريخ الاسلام، بيروت، دارالكتاب العربي، 1413، ج2، ص600.
(7) سيد محمدتقي جعفري، تشيع در مسير تاريخ، ترجمه سيد محمد تقي آيت اللهي، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، چاپ ششم، 1372ش، ص62، نقل از انساب الاشراف، ج1، ص582.
(8) ابن ابي الحديد، شرح نهج البلاغه، قم، منشورات مكتبه آيت الله مرعشي نجفي، 1404ق، ج6،ص50.
(9) همان، ج6، ص11.
(10) همان.
(11) محمد بن جرير طبري، همان، ص2769.
(12) ابونعيم، اصفهاني، معرفه الصحابه، الرياض. دارالوطن للنشر، 1419ق، ج1، ص301.
(13) نساء / 54.
(14) عبيدالله بن احمد، شواهد التنزيل، تحقيق محمد باقر محمودي، بي جا، مجمع الثقافه الاسلاميه، 1411ق، ج1، ص185.
(15) عبدالفتاح، عبدالمقصود، الامام علي بن ابي طالب، ترجمه محمود طالقاني، بي جا، بي تا، ج1، ص316.
(16) ابن هشام، السيره النبويه، ترجمه سيد هاشم رسولي محلاتي، تهران، كتابچي، 1375ش، ج2، ص376.
(17) ابن ابي الحديد، همان، ج4، ص78.
(18) بخاري، صحيح بخاري، بيروت، دارالفكر، 1410ش، ج8، ص256.
(19) ابن ابي الحديد، همان، ج20، ص21.
(20) احمد بن محمد بن عبد ربه، عقد الفريد، بيروت، دارالكتاب العربي، 1403ق، ج4، ص258.

جهان بيني الهي مادي ايدئولوژي مبدأ هستي
مقصد هستي راه زندگي انسان آفريدگار جهان
NotCache List Paramters: 2&306&9018!Model&179!RelateType&0 Name List:الگوي ليستي مرتبط ها - كل
كاربر گرامي سوالات خود را از بخش "ارسال سوال ديني " ارسال كنيد.
NotCache List Paramters: 6&0&0!Model&219 Name List:نمايش رندوم كتب - كل ++++++